‘Op deze plek kun je het verschil maken’
Kim over haar werk als Uitvoerend Ambtenaar
Maart 2024, nr.1
Wie niet in Nederland mag blijven, moet het land verlaten. DT&V stimuleert mensen uit eigen beweging te vertrekken. Maar werkt iemand niet mee, dan kan dit ertoe leiden dat de betrokkene in bewaring wordt gesteld totdat het vertrek is geregeld. Dit een taak van de uitvoerend ambtenaren (UA’s), onder wie Kim.
Voor haar werk reist Kim het hele land door, vaak buiten normale kantoortijden. ‘Tussen half 7 en 7 uur ’s ochtends zijn de meeste staandehoudingen. De Dienst Vervoer en Ondersteuning doet dit samen met de politie, die de bevoegdheid heeft de woonruimte van de vreemdeling te betreden. Vervolgens wordt de betrokkene overgebracht vanuit het asielzoekerscentrum naar een politiebureau of detentiecentrum. Daar ben ik dan om de betrokkene te horen in bijzijn van een tolk en soms de advocaat.’
Beeld: © JenV
Aan het eind van het gehoor beslist Kim of er een inbewaringstelling kan worden opgelegd. ‘Zo ja, dan maak ik de maatregel op en reik ik die uit. Dat kan op het Detentiecentrum Rotterdam zijn, maar ook het Justitieel Complex Zeist of de vrijheidsbeperkende locatie in Ter Apel. Maar er zijn ook inbewaringstellingen op politiebureaus in het hele land: van Assen in Drenthe tot Heythuysen in Limburg.’
Waarborgen
Inbewaringstelling, kortweg IBS, wordt niet lichtvaardig ingezet: het is een uiterste middel dat met veel regels en waarborgen is omgeven. Zo moet er een reëel risico zijn dat iemand zich onttrekt aan het toezicht. Ook moet vertrek naar het andere land daadwerkelijk mogelijk zijn. Alles moet kloppen, want elke beslissing om een IBS-maatregel op te leggen wordt getoetst door de rechtbank.
Beeld: © JenV
Bij een IBS zijn meerdere partijen betrokken. De maatregel kan alleen worden opgelegd door ambtenaren die daarvoor zijn aangewezen. Dat zijn de hulpofficieren van Justitie bij de politie en de Koninklijke Marechaussee (KMar), en bij DTenV de UA’s. Om meer inzicht te geven in het proces, heeft DT&V een video gemaakt waarin Kim en een collega-UA vertellen over hun werk.
Politie
Kim werkt inmiddels 12,5 jaar bij DT&V, sinds 2016 als UA. ‘Tot die tijd waren de inbewaringstellingen enkel belegd bij de politie en de KMar. DT&V had de wens de afhankelijkheid van ketenpartners te verminderen door deze taak op de COA-locaties uit te voeren. Daar werd een pilot voor opgezet en mijn manager vroeg of ik daaraan mee wilde doen. Zo ben ik er ingerold. In eerste instantie als taakaccent naast mijn werk als regievoerder, maar nu voor honderd procent van mijn tijd.’
Beeld: © JenV
Om UA te worden, volgde Kim de opleiding aan de politieacademie voor Hulpofficier van Justitie in het vreemdelingendomein. Na certificering worden UA’s door de staatssecretaris gemandateerd om inbewaringstellingen uit te voeren. De kennis moet bovendien goed worden onderhouden, want de regelgeving is aan veel veranderingen onderhevig. Daarom is er elk jaar een terugkomdag en een hercertificering. Het Team Uitvoerend Ambtenaren bij DT&V telt inmiddels veertien mensen. Dit aantal wordt verder uitgebreid om in de vraag te kunnen voorzien én om extra werkzaamheden op te kunnen pakken, zoals inbewaringstellingen van vreemdelingen in de strafrechtketen vanuit de penitentiaire inrichtingen.
Helder verhaal
Kim is zich er zeer van bewust dat ze mensen een boodschap brengt die impact heeft. ‘Het woord ‘leuk’ zal ik niet gebruiken om mijn werk te omschrijven. Wat het interessant maakt, is dat je bijdraagt aan het migratiebeleid zoals dat is bedoeld. Namelijk om er op humane, menswaardige wijze voor te zorgen dat mensen die hier niet mogen blijven, daadwerkelijk Nederland verlaten. De IND beslist wie wel en wie geen verblijfsvergunning krijgt. Dan moeten degenen die niet mogen blijven ook echt vertrekken. Op deze plek kun je wat dat betreft het verschil maken.’
Dat neemt niet weg dat Kim het verhaal aan de andere kant van de tafel vaak goed kan begrijpen. ‘Je wieg zal maar in bijvoorbeeld Mogadishu [Somalië, red.] hebben gestaan, waarbij je veel moeite hebt gedaan om hier te komen. Ik snap heel goed dat je dan een ‘nee’ niet zomaar wilt accepteren. Dan is het des te belangrijker dat ik een helder verhaal vertel, en duidelijk ben dat het is wat het is.’
Verhalen uit de praktijk: Uitvoerend ambtenaren Kim en Ruud over hun werk
Het is per definitie nooit een leuke boodschap die je brengt. Je vertelt iets dat mensen niet willen horen.
Mensen zijn vaak met een reden uit een land weggegaan, met een reden ook naar Nederland gekomen en de boodschap dat zij Nederland moeten verlaten en ook nog eens tot die tijd in een gesloten setting moeten doorbrengen, is geen leuke boodschap.
In deze functie zijn wij aangewezen om die mensen die Nederland moeten verlaten, maar daaraan geen medewerking verlenen, om die hun vrijheid te ontnemen.
Wij onderzoeken of deze mensen mogelijk met lichtere middelen te bewegen zijn tot vertrek en zo niet dan komen deze vreemdelingen bij ons terecht.
Als uitvoerend ambtenaar ben je dus belast met het in bewaring stellen van vreemdelingen. Voordat dit uiterste middel kan worden ingezet zal de collega van DT&V op een
asielzoekerscentrum eerst meerdere gesprekken voeren met de vreemdeling om hem te bewegen tot vrijwillige dan wel zelfstandige terugkeer naar het land van herkomst.
Wanneer dat allemaal niet mogelijk is geweest, wanneer het vertrek niet is gerealiseerd, kunnen wij als bevoegd uitvoerend ambtenaar het uiterste middel, vreemdelingenbewaring inzetten.
In dat geval wordt de persoon om wie het gaat in detentie gesteld. Geplaatst op een detentiecentrum ter fine van zijn uitzetting of haar uitzetting uit Nederland.
Mijn werkdag begint 's ochtends vroeg met het telefonisch contact met de operationeel commandant van de Dienst Vervoer en Ondersteuning. Zij verzorgen samen met de politie 's ochtends de staandehouding van de vreemdeling en dat houdt in dat zij 's ochtends de woning binnentreden van de vreemdeling. Zij brengen mij op de hoogte van het welzijn en de gemoedstoestand van de vreemdeling.
Daarna vervoeren zij betrokkene naar het detentiecentrum, waar ik dan ook ben, waarna ik in gehoor ga met de vreemdeling, al dan niet in bijzijn van een advocaat, waar een vreemdeling altijd recht op heeft en in het bijzijn van een tolk.
Tijdens dat gehoor wordt de vreemdeling gevraagd waarom deze niet is vertrokken uit Nederland, wat zijn redenen zijn geweest om in Nederland te blijven en of er eventuele persoonlijke bezwaren zijn waarom hij of zij van mening is waarom deze niet in bewaring mag worden gesteld. Aan de hand van het gehoor en hetgeen wat de vreemdeling heeft verklaard, besluiten wij of wij de vreemdeling wel of niet in bewaring gaan stellen.
De grootste misvatting over mijn werk is eigenlijk, de term die vaak voorbij komt: 'dan zet je ze toch gewoon uit?' Dat werkt helaas niet zo. We kunnen niet zomaar iemand in bewaring stellen. We kunnen ook niet zomaar iemand uitzetten.
Een inbewaringstelling is echt een uiterste middel dat alleen wordt ingezet op het moment dat de vreemdeling absoluut niet meewerkt aan zijn vertrek. Om een vreemdeling uit te zetten, hebben we ook de nodige voorzorgsmaatregelen nodig en de medewerking nodig van de landen van herkomst. En iemand moet ook daadwerkelijk kunnen vertrekken.
Onze beslissing wordt rechtstreeks getoetst door de rechtbank en het is dus van belang dat alles wat in het voortraject is gebeurd tot aan de beslissing die wij hebben genomen om de vreemdeling in bewaring te stellen, in orde is. Dat wordt allemaal getoetst door de rechtbank. Dus het moet in orde zijn.
Op het moment dat wij ergens in het hele proces, ergens een fout hebben gemaakt, kan het zo zijn dat de inbewaringstelling onrechtmatig wordt en dat de vreemdeling dus in zijn belangen is geschaad en dat de bewaring moet worden opgeheven. Dus het blijft te allen tijde noodzakelijk om zorgvuldig ons werk te blijven uitvoeren.
Ik ben trots op ons team omdat wij met zijn allen keihard werken om onze doelen te behalen, maar wel op een zorgvuldige en humane wijze. Zonder collega's zoals regievoerders en administratieve krachten kunnen wij niet het werk uitvoeren zoals wij dat uitvoeren. Als wij onze doelen willen behalen, hebben wij daar de hele DT&V voor nodig en daar ben ik trots op.