Wat beïnvloedt terugkeer?

Terugkeer is een complex fenomeen. Toch zijn veel van de factoren die terugkeer beïnvloeden meetbaar, inclusief de meer persoonlijke en mentale factoren die de laatste jaren meer aandacht hebben gekregen, variërend van leeftijd en verblijfslocatie tot gevoelens van rechtvaardigheid.

Factoren in beeld

Arjen Leerkes (Erasmus Universiteit en Universiteit Maastricht) begon de sessie door de factoren van betekenis vrij letterlijk in beeld te brengen. In een recente publicatie analyseerde hij met twee andere onderzoekers welke factoren samenhangen met zelfstandige en gedwongen terugkeer. Ondersteund door een projectie van de tabel die in dit onderzoek is meegenomen, nam hij de zaal mee langs alle gemeten factoren, van leeftijd en gezinssituatie tot corruptie in het land van herkomst. Zo werd duidelijk dat verblijf in een meer stedelijk gebied en het hebben van een gezin de kans op terugkeer verlaagt, terwijl een hogere leeftijd (met een piek rond de zestig) en gespreksvoering door iemand die dezelfde taal spreekt de kans op terugkeer verhoogt.

Lengte asielprocedure

De conclusie die misschien wel het meest in het oog sprong, was dat de factoren die samenhangen met zelfstandige en gedwongen terugkeer voor een groot deel overeenkomen. Dit geldt ook voor de duur van de asielprocedure. Hoe langer de procedure, hoe minder terugkeer. Tegelijkertijd is bij heel korte procedures de terugkeerbereidheid ook lager. De ervaring van de asielprocedure lijkt dus ook van invloed.

Dit was dan ook precies waar Martijn Tubbergen, directeur primair proces bij DTenV, haar proefschrift over heeft geschreven. In haar onderzoek ontwikkelde zij een manier om de zogenaamde ervaren procedurele legitimiteit van vreemdelingen te meten. Simpel gezegd: hoe vonden afgewezen asielzoekers dat de procedure verliep? Naast de conclusie dat de meeste vreemdelingen in het algemeen positief zijn over de procedure, bleek uit dit onderzoek dat een hoger gevoel van legitimiteit leidde tot een grotere intentie om terug te keren.

Handelingsperspectief

Wat betekent dit voor de praktijk van het werk van de migratieketen? In het publiek was veel enthousiasme te bespeuren; verschillende regievoerders en andere aanwezigen kwamen met ideeën voor manieren om vreemdelingen een sterker gevoel van regie en eigenaarschap te geven. Innovatie was hierin het kernbegrip. Zo werd er geopperd een app te ontwikkelen waarin vreemdelingen kunnen zien in welke stap van het asiel- en of terugkeerproces ze zitten. Ook werd gesuggereerd vreemdelingen zelf afspraken in te laten plannen en kwam zelfs het idee van een chatbot voorbij. Op deze manier liet deze sessie goed de waarde zien van onderzoek als inspiratie voor beter beleid.