Informatie houdt migratie niet tegen

Al jaren investeren Europese landen in informatiecampagnes om irreguliere migratie bij de bron te voorkomen. Deze zogenaamde ‘awareness campaigns’ richten zich vooral op jongeren in landen van herkomst, met als doel ze bewust te maken van de gevaren van irreguliere migratie. Teruggekeerde migranten spelen hierin als ervaringsdeskundigen vaak een belangrijke rol. Aan de hand van flyers, campagnefilmpjes en opnamens van theatervoorstellingen in Gambia en Senegal namen Omar Cham (Vrije Universiteit Brussel) en Cecilia Schenetti (Universiteit Maastricht) de aanwezigen mee in de wereld van informatiecampagnes.

Het onderschatte belang van religie

Er is weinig bewijs dat informatiecampagnes werken om irreguliere migratie tegen te gaan. Volgens Omar Cham is de belangrijkste reden hiervoor dat de narratieven die deze campagnes proberen over te brengen, botsen met de narratieven van jonge Gambianen die overwegen naar Europa te vertrekken. Deze mensen weten vaak heel goed hoe gevaarlijk de reis is, maar interpreteren deze kennis door een religieuze lens: ze geloven dat zij door God beschermd zullen worden, dat tegenslagen en lijden nodig zijn om hun doel te behalen en dat ze voorbestemd zijn om hun uitdagende reis te ondernemen. De rationele aanpak van informatiecampagnes gaat vaak voorbij aan hoe diepgeworteld dit wereldbeeld is.

Negatieve gevolgen

Naast de twijfelachtige effectiviteit van deze campagnes, ging Cecilia Schenetti in op de potentieel negatieve gevolgen van deze campagnes op deelnemers. Door hun verhalen in de vorm van video’s, toneelstukken of presentaties te vertellen, herleven terugkeerders soms traumatische ervaringen die zij tijdens hun reis hebben opgedaan. Daarnaast botst de boodschap dat er ook in het eigen land kansen zijn met de realiteit die jongeren in deze landen ervaren, wat leidt tot gevoelens van onrechtvaardigheid.

Dialoog en duurzaamheid

Het tegengaan van irreguliere migratie blijft natuurlijk een belangrijk doel. Hierdoor kwamen er veel vragen en opmerkingen vanuit de deelnemers van de sessie. Zo ontstond er een discussie over de effectiviteit van campagnes die worden opgezet door de IOM, met name de mate waarin de lokale bevolking een rol speelt in het ontwikkelen van deze campagnes. Ondanks de verschillende perspectieven en standpunten was er overeenstemming over het gegeven dat campagnes die de lokale bevolking betrekken zich meer zouden moeten richten op trainingen die duurzaam perspectief bieden.

De perspectieven van wetenschappers, beleidsmakers en uitvoerders kunnen verschillen, waardoor beleidsdoelen en onderzoeksuitkomsten soms tegenover elkaar lijken te komen staan. In deze visueel stimulerende sessie werd duidelijk hoe waardevol de dialoog tussen deze groepen is.